Trądzik to nie tylko przejściowy problem skóry, ale przewlekła choroba zapalna, która może wpływać zarówno na wygląd, jak i samopoczucie. W artykule wyjaśniamy, skąd się bierze, jakie są jego mechanizmy powstawania oraz dlaczego nie wystarczy „mocniej myć twarzy”. Omawiamy nowoczesne metody leczenia, rolę pielęgnacji i zabiegów dermatologicznych oraz szczegółowo tłumaczymy, kiedy stosuje się izotretynoinę i z jakimi działaniami niepożądanymi może się wiązać. To rzetelne, medyczne kompendium dla osób, które chcą zrozumieć chorobę i leczyć ją świadomie.
Trądzik jest jedną z najczęstszych chorób dermatologicznych na świecie i stanowi przewlekłe schorzenie zapalne jednostki włosowo-łojowej. Najbardziej typową postacią jest trądzik pospolity, który dotyczy przede wszystkim młodzieży, ale coraz częściej utrzymuje się także w dorosłości. Choroba rozwija się w obrębie mieszków włosowych i gruczołów łojowych, zlokalizowanych głównie na twarzy, plecach oraz klatce piersiowej. Wbrew obiegowym opiniom nie jest wynikiem braku higieny, lecz złożonych procesów hormonalnych, immunologicznych i genetycznych.
Podstawą rozwoju trądziku są cztery główne mechanizmy patogenetyczne. Pierwszym jest nadmierna produkcja łoju, stymulowana przez androgeny, zwłaszcza w okresie dojrzewania. Sebum w nadmiarze sprzyja tworzeniu środowiska sprzyjającego rozwojowi bakterii i powstawaniu zaskórników. Drugim mechanizmem jest zaburzone rogowacenie ujścia mieszka włosowego, prowadzące do tworzenia czopów rogowych blokujących ujście gruczołu. Trzecim czynnikiem jest namnażanie bakterii Cutibacterium acnes, które rozkładają składniki łoju i aktywują układ odpornościowy skóry. Czwartym elementem jest rozwój stanu zapalnego, odpowiedzialnego za bolesne, czerwone zmiany.
Obraz kliniczny trądziku jest zróżnicowany. W postaciach łagodnych dominują zaskórniki otwarte i zamknięte, natomiast w umiarkowanych i ciężkich pojawiają się grudki, krosty, guzki oraz torbiele zapalne. Nieleczone zmiany mogą prowadzić do powstawania blizn zanikowych, przerostowych oraz przebarwień pozapalnych. Oprócz powikłań skórnych choroba ma istotny wpływ na jakość życia – szczególnie u młodych osób może powodować obniżenie samooceny, wycofanie społeczne oraz objawy lękowe i depresyjne.
Czynniki nasilające przebieg choroby obejmują predyspozycję genetyczną, stres, dietę o wysokim indeksie glikemicznym, niektóre leki (np. glikokortykosteroidy, androgeny, lit) oraz stosowanie kosmetyków o działaniu komedogennym. U kobiet istotną rolę mogą odgrywać zaburzenia hormonalne, takie jak zespół policystycznych jajników.
Leczenie trądziku zależy od nasilenia zmian. W postaciach łagodnych stosuje się leczenie miejscowe obejmujące retinoidy, które normalizują rogowacenie i zapobiegają tworzeniu zaskórników, nadtlenek benzoilu o działaniu przeciwbakteryjnym oraz kwas azelainowy działający przeciwzapalnie i rozjaśniająco na przebarwienia. W postaciach umiarkowanych włącza się antybiotyki miejscowe lub doustne, zawsze w terapii skojarzonej w celu ograniczenia ryzyka oporności bakterii.
W ciężkich, opornych na leczenie lub bliznowaciejących postaciach stosowana jest izotretynoina, doustny retinoid działający na wszystkie główne mechanizmy choroby. Lek ten znacząco zmniejsza wielkość i aktywność gruczołów łojowych, redukuje produkcję sebum nawet o 80–90%, normalizuje keratynizację ujścia mieszków włosowych, działa przeciwzapalnie i ogranicza liczebność bakterii. Terapia trwa zwykle kilka miesięcy i prowadzona jest do osiągnięcia odpowiedniej dawki kumulacyjnej.
Izotretynoina, mimo wysokiej skuteczności, wiąże się z działaniami niepożądanymi. Najczęstsze to suchość skóry i błon śluzowych, zapalenie czerwieni wargowej, suchość oczu, złuszczanie naskórka oraz nadwrażliwość na promieniowanie UV. W badaniach laboratoryjnych może wystąpić przejściowy wzrost enzymów wątrobowych i stężenia lipidów. U części pacjentów obserwuje się bóle mięśni i stawów. Lek ma silne działanie teratogenne, dlatego jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży i wymaga ścisłych zasad antykoncepcji u kobiet w wieku rozrodczym.
W terapii wspomagającej istotną rolę odgrywa odpowiednia pielęgnacja skóry. Zaleca się delikatne środki myjące, regularne nawilżanie nawet w przypadku skóry tłustej oraz codzienną ochronę przeciwsłoneczną. Należy unikać wyciskania zmian oraz agresywnych zabiegów mechanicznych, które mogą prowadzić do blizn.
Zabiegi dermatologiczne mogą wspierać leczenie farmakologiczne. Peelingi chemiczne z kwasem salicylowym lub migdałowym pomagają redukować zaskórniki i przebarwienia. Fototerapia LED wykazuje działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Laseroterapia znajduje zastosowanie zarówno w leczeniu zmian zapalnych, jak i blizn potrądzikowych. Mikronakłuwanie stymuluje produkcję kolagenu i poprawia strukturę skóry. Intensywne zabiegi są jednak przeciwwskazane podczas terapii doustnymi retinoidami.
Rokowanie w trądziku zależy od wczesnego rozpoczęcia leczenia i jego systematyczności. Odpowiednio prowadzona terapia zmniejsza ryzyko blizn oraz powikłań psychologicznych i pozwala na uzyskanie długotrwałej remisji choroby.
Bibliografia
1.Zaenglein AL et al., Guidelines of care for the management of acne vulgaris, Journal of the 2.American Academy of Dermatology.
3.Thiboutot D., Pathogenesis of acne, Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology.
4.European Dermatology Forum, Guidelines for the treatment of acne.
5.Global Alliance to Improve Outcomes in Acne, International consensus recommendations.
