Zainteresowanie wpływem żywienia na zdrowie psychiczne rośnie z roku na rok. W ostatnich latach coraz więcej badań koncentruje się na roli, jaką różne diety mogą odgrywać w leczeniu i wspomaganiu leczenia zaburzeń psychicznych. Wśród najczęściej omawianych modeli żywieniowych znajdują się dieta bezglutenowa oraz dieta ketogeniczna, które wykazują potencjał terapeutyczny w kontekście takich schorzeń jak depresja, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, schizofrenia, ADHD czy zaburzenia lękowe.
Znaczenie diety w psychiatrii
Psychiatria, choć tradycyjnie oparta na farmakoterapii i psychoterapii, zaczyna coraz częściej uwzględniać czynniki dietetyczne jako istotny element profilaktyki i terapii zaburzeń psychicznych. Mikroflora jelitowa, stany zapalne oraz poziom glukozy i ciał ketonowych we krwi to tylko niektóre ze składowych uczestniczących w mechanizmach, przez które dieta może istotnie wpływać na funkcjonowanie mózgu.
Badania wykazały, że dieta śródziemnomorska bogata w warzywa, owoce, oliwę z oliwek i ryby może obniżyć ryzyko depresji (Lassale et al., 2019). Wobec tego, bardziej restrykcyjne modele żywieniowe, takie jak dieta bezglutenowa czy ketogeniczna, stały się przedmiotem zainteresowania naukowców całym świecie w kontekście zaburzeń psychicznych.
Zapisz się na konsultację psychiatryczną online
Dieta bezglutenowa a zdrowie psychiczne
Dieta bezglutenowa polega na eliminacji glutenu, czyli białka występującego w pszenicy, życie i jęczmieniu. Choć jej skuteczność została dobrze udokumentowana w leczeniu celiakii, rosnąca liczba badań sugeruje, że może ona również wpływać na stan psychiczny człowieka – nawet u osób bez
klasycznej nietolerancji glutenu!
W przeglądzie literatury autorstwa Jacksona i wsp. (2012) wskazano, że osoby z celiakią mają wyższenryzyko depresji i zaburzeń lękowych. Co więcej, niektóre badania sugerują, że gluten może wpływać nanfunkcje poznawcze i nastrój także u osób z tzw. nieceliakalną nadwrażliwością na gluten (Volta et al.,2014).
W 2020 roku opublikowano randomizowane badanie kontrolowane (Croall et al., 2020), w którym wykazano, że stosowanie diety bezglutenowej przez 6 tygodni u pacjentów z zespołem jelita drażliwego przyniosło poprawę w zakresie nastroju i lęku.
Dodatkowo, badania prowadzone przez prof. Hannę Karakułę-Juchnowicz z I Kliniki Psychiatrii, Psychoterapii i Wczesnej Interwencji Uniwersytetu Medycznego w Lublinie koncentrują się na związku między osią jelitowo-mózgową a zaburzeniami psychicznymi. W artykule opublikowanym na łamach czasopisma naukowego – Psychiatrii Polskiej zostały omówione znaczenie zaburzeń tej osi oraz nadwrażliwości na antygeny pokarmowe w etiopatogenezie schizofrenii. Autorzy zwrócili ponadto uwagę na potencjalny wpływ nadwrażliwości na gluten na rozwój i przebieg tej choroby.
W innym badaniu, przeprowadzonym przez zespół naukowców z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, kierowanym przez prof. Hannę Karakułę-Juchnowicz, porównano poziomy markerów wrażliwości na gluten, stanów zapalnych i przepuszczalności jelit u pacjentów z pierwszym epizodem psychotycznym oraz przewlekłą schizofrenią. Wyniki sugerują związek między wrażliwością na gluten a procesami
zapalnymi u tych pacjentów, które wtórnie mogłyby wpływać na rozwój choroby psychicznej. W badaniu tym analizowano m.in. poziomy przeciwciał przeciwko gliadynie (AGA IgA i IgG), białku Saccharomyces cerevisiae (ASCA), interleukiny-6 (IL-6), białka C-reaktywnego (hs-CRP) oraz rozpuszczalnego CD14 (sCD14). Stwierdzono istotne różnice między pacjentami a grupą kontrolną, a także korelacje między markerami wrażliwości na gluten a stanem zapalnym i przepuszczalnością jelit. Wyniki te wspierają hipotezę o roli osi jelito–mózg w patogenezie schizofrenii. Konieczne są dalsze badania w tym zakresie.
Jednym z ciekawszych aspektów wpływu diety bezglutenowej na zdrowie psychiczne jest rola mikrobioty jelitowej. Badania sugerują, że eliminacja glutenu może prowadzić do zmian w składzie mikroflory jelitowej, co z kolei wpływa na produkcję neuroprzekaźników, takich jak serotonina czy GABA. Na przykład, niektóre szczepy bakterii jelitowych mogą zwiększać syntezę krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które modulują działanie osi jelita-mózg, wpływając korzystnie na nastrój i funkcje poznawcze. W badaniach z 2021 roku wykazano, że pacjenci stosujący dietę bezglutenową mieli wyższy poziom bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium, które korelowały z lepszym samopoczuciem psychicznym.
Uniwersytet Medyczny w Lublinie prowadzi badanie SANGUT, mające na celu ocenę wpływu suplementacji probiotyków i diety bezglutenowej na przebieg depresji. Wstępne wyniki wskazują na korzystny wpływ psychobiotyków (specyficznych szczepów bakterii oddziałujących na oś jelita-mózg) na poprawę nastroju i redukcję lęku. Jednakże, nie potwierdzono istotnego wpływu diety bezglutenowej na stan psychiczny pacjentów bez celiakii czy nadwrażliwości na gluten.
Dieta ketogeniczna w psychiatrii: powrót do korzeni
Dieta ketogeniczna, charakteryzująca się wysoką zawartością tłuszczów i niską zawartością węglowodanów, jest od dawna stosowana w leczeniu padaczki lekoopornej. Jej zastosowanie w psychiatrii zyskuje jednak na znaczeniu, szczególnie w kontekście zaburzeń afektywnych i schizofrenii.
W 2018 roku w czasopiśmie Neuropsychopharmacology opublikowano badanie animalistyczne, które wykazało, że dieta ketogeniczna może zmniejszać objawy psychotyczne u myszy z modelem schizofrenii (Kraeuter et al., 2018). Również u ludzi obserwuje się poprawę: w badaniu z 2020 roku pacjenci z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi, stosujący dietę ketogeniczną przez 12 tygodni, zgłaszali
znaczącą poprawę nastroju i energii (Campbell & Campbell, 2020).
Mechanizmy działania tej diety obejmują m.in. stabilizację glikemii, działanie przeciwzapalne oraz modulację mikrobiomu jelitowego. Ketony, będące alternatywnym paliwem dla mózgu, mogą poprawiać metabolizm neuronalny i zmniejszać stres oksydacyjny.
Sprawdź możliwości leczenia depresji online
Wnioski i perspektywy na przyszłość
Wpływ diety na zdrowie psychiczne to dynamicznie rozwijająca się dziedzina nauki. Zarówno dieta bezglutenowa, jak i ketogeniczna pokazują potencjał terapeutyczny, szczególnie w kontekście depresji, zaburzeń lękowych i afektywnych. Potrzebne są jednak dalsze, dobrze zaprojektowane badania, aby określić ich skuteczność, wskazania oraz przeciwwskazania.
Dla pacjentów rozważających zmianę stylu życia (m.in. diety) w celu poprawy samopoczucia psychicznego, konsultacja z lekarzem psychiatrą lub psychologiem może być pierwszym krokiem ku lepszemu zdrowiu. Spersonalizowane podejście do pacjenta, uwzględniające czynniki żywieniowe, styl życia i stan zdrowia psychicznego, daje szansę na holistyczne wsparcie terapii i poprawę jej końcowej skuteczności.
Nie warto czekać – jeśli zauważasz u siebie wyraźnie, długo utrzymujący się obniżony nastrój, lęk, problemy ze snem czy koncentracją, skorzystaj z pomocy specjalisty.
Wystarczy kilka kliknąć, aby
umówić się na profesjonalną konsultację online:
👉 Umów konsultację psychiatryczną👉
👉 Umów konsultację psychologiczną👉
Bibliografia:
Campbell, I. M., & Campbell, T. C. (2020). Effects of Ketogenic Diet in Bipolar Disorder: A Pilot Study. Journal of Affective Disorders.
Croall, I. D., Trott, N., Rej, A., Aziz, I., & Sanders, D. S. (2020). Gluten-free diet improves mood in patients with IBS. Gastroenterology.
Jackson, J. R., Eaton, W. W., Cascella, N. G., Fasano, A., & Kelly, D. L. (2012). Neurologic and psychiatric manifestations of celiac disease and gluten sensitivity. Psychiatry Research.
Kiecolt-Glaser, J. K., et al. (2015). Inflammation: Depression Fans the Flames and Feasts on the Heat. American Journal of Psychiatry.
Kraeuter, A. K., van den Buuse, M., & Sarnyai, Z. (2018). Ketogenic diet prevents behavioral changes in a maternal immune activation model of schizophrenia. Neuropsychopharmacology.
Lassale, C., Batty, G. D., Baghdadli, A., Jacka, F., & Akbaraly, T. (2019). Healthy dietary indices and risk of depressive outcomes: a systematic review and meta-analysis. Molecular Psychiatry.
Volta, U., Bardella, M. T., Calabrò, A., Troncone, R., & Corazza, G. R. (2014). An Italian prospective multicenter survey on patients suspected of non-celiac gluten sensitivity. BMC Medicine.
Karakuła-Juchnowicz, H. et al. (2018). Znaczenie zaburzenia osi jelitowo-mózgowej i nadwrażliwości na antygeny pokarmowe w etiopatogenezie schizofrenii. Psychiatria Polska.
Karakuła-Juchnowicz, H., Dzikowski, M., Pelc, A., Kłodzińska, A., & Juchnowicz, D. (2020). The Differences between Gluten Sensitivity, Intestinal Biomarkers and Inflammation in Patients with First-Episode and Chronic Schizophrenia. Journal of Clinical Medicine, 9(11), 3707.
