Drętwienie palców. Mrowienie wokół ust. Nagle pojawia się uczucie, że trudno nabrać powietrza. Serce zaczyna bić coraz szybciej, dłonie sztywnieją, a palce mimowolnie się zginają. Wiele osób w takiej chwili jest przekonanych, że przechodzi zawał serca, udar mózgu albo dzieje się z nimi coś bardzo poważnego. Nierzadko kończy się to wizytą na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym. Dopiero później okazuje się, że przyczyną dolegliwości mogła być tężyczka lub napad hiperwentylacji.
To dlatego tężyczka budzi tyle emocji. Jej objawy potrafią być bardzo nasilone, a jednocześnie są mało charakterystyczne. Mrowienie, drżenie mięśni, kołatanie serca czy uczucie duszności mogą występować również w wielu innych chorobach. Sam opis objawów zwykle nie wystarcza, aby postawić rozpoznanie.
Tężyczka nie jest jedną konkretną chorobą. To zespół objawów wynikających z nadmiernej pobudliwości nerwów i mięśni. W prawidłowych warunkach komórki nerwowe przekazują impulsy tylko wtedy, gdy jest to potrzebne. W tężyczce próg ich pobudliwości obniża się, przez co mięśnie zaczynają reagować zbyt łatwo. Efektem są mrowienia, drętwienia, bolesne skurcze, drżenia mięśni, a niekiedy także charakterystyczny skurcz dłoni nazywany „ręką położnika”.
Większość osób uważa, że tężyczka jest po prostu skutkiem niedoboru magnezu. To jeden z najczęściej powtarzanych mitów. Magnez rzeczywiście odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego, ale najważniejsze znaczenie ma wapń zjonizowany – biologicznie aktywna postać wapnia obecna we krwi. To on odpowiada za prawidłowe przewodzenie impulsów nerwowych. Kiedy jego stężenie spada, nerwy stają się nadmiernie pobudliwe i zaczynają wysyłać impulsy nawet wtedy, gdy nie powinny.
Nie oznacza to jednak, że magnez można całkowicie pominąć. Niedobór magnezu może zaburzać wydzielanie parathormonu, który reguluje gospodarkę wapniową. Oznacza to, że u części pacjentów suplementacja magnezu rzeczywiście może przynieść poprawę. Nie jest to jednak uniwersalne rozwiązanie dla każdego, kto odczuwa mrowienie dłoni lub skurcze mięśni.
Mało kto wie, że wynik magnezu w surowicy krwi nie zawsze odzwierciedla jego rzeczywiste zasoby w organizmie. Około 99% magnezu znajduje się wewnątrz komórek i kości, a jedynie niewielka część krąży we krwi. Z tego powodu prawidłowy wynik badania nie zawsze wyklucza zaburzenia gospodarki magnezowej. Jednocześnie nie oznacza to, że każda osoba z prawidłowym wynikiem powinna przyjmować preparaty magnezu „na wszelki wypadek”.
Objawy tężyczki bardzo często pojawiają się podczas silnego stresu. Nie dlatego, że stres sam w sobie wywołuje tężyczkę, ale dlatego, że wiele osób zaczyna wtedy oddychać zbyt szybko i zbyt głęboko. Taka hiperwentylacja prowadzi do zmniejszenia stężenia dwutlenku węgla we krwi, a to z kolei powoduje przejściowe obniżenie stężenia wapnia zjonizowanego. Efektem mogą być mrowienie wokół ust, drętwienie palców, sztywność dłoni, zawroty głowy i bolesne skurcze mięśni – dlatego napad lęku i tężyczka mogą wyglądać niemal identycznie.
W praktyce lekarze często spotykają pacjentów, którzy przez wiele miesięcy leczą się na „niedobór magnezu”, ponieważ przeczytali w internecie, że to właśnie on odpowiada za wszystkie objawy. Tymczasem podobne dolegliwości mogą występować również w niedoborze witaminy B12, chorobach tarczycy, cukrzycy, neuropatiach, zaburzeniach elektrolitowych, chorobach przytarczyc, zespole cieśni nadgarstka czy nawet podczas długotrwałego napięcia mięśni szyi i barków. Właśnie dlatego samodzielne stawianie diagnozy bardzo często prowadzi do błędnych wniosków.
Jeżeli lekarz podejrzewa tężyczkę, może zlecić oznaczenie wapnia całkowitego i zjonizowanego, magnezu, potasu, fosforanów, witaminy D oraz parathormonu. W wybranych przypadkach wykonuje się również próbę tężyczkową z elektromiografią (EMG). Nie jest to jednak badanie potrzebne u każdego pacjenta z mrowieniem dłoni czy twarzy. O jego wykonaniu decyduje obraz kliniczny oraz wyniki wcześniejszej diagnostyki.
Leczenie zależy wyłącznie od przyczyny. U jednych pacjentów konieczne jest wyrównanie zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, u innych suplementacja witaminy D lub magnezu, a jeszcze u innych leczenie zaburzeń lękowych i nauka prawidłowego oddychania. Nie istnieje jeden preparat, który leczy wszystkie przypadki tężyczki.
Największym błędem jest szukanie odpowiedzi wyłącznie w internecie. Mrowienie dłoni, drętwienie twarzy czy skurcze mięśni są objawami, które mogą występować w wielu różnych chorobach. Czasami rzeczywiście świadczą o tężyczce, ale równie często mają zupełnie inne podłoże więc najważniejsze nie jest znalezienie nazwy choroby, lecz ustalenie, dlaczego objawy pojawiły się u konkretnej osoby. Dopiero poznanie ich rzeczywistej przyczyny pozwala wdrożyć leczenie, które będzie naprawdę skuteczne.
FAQ pacjenta
Czy tężyczka jest groźna dla życia?
Sama tężyczka zwykle nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, jednak jej objawy mogą przypominać inne, poważne stany wymagające pilnej diagnostyki, takie jak zawał serca czy udar mózgu.
Czy tężyczka wyjdzie w badaniach krwi?
Nie zawsze. Podstawowe badania mogą być prawidłowe, dlatego ich interpretacja powinna uwzględniać objawy pacjenta i wyniki innych badań.
Czy alkohol wpływa na tężyczkę?
Tak. Nadużywanie alkoholu może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych i zwiększać ryzyko wystąpienia objawów.
Czy tężyczka jest częstsza u kobiet niż u mężczyzn?
Tak. Tężyczkę rozpoznaje się częściej u kobiet, szczególnie u młodych dorosłych. Nie wiadomo jednak, czy wynika to wyłącznie z większej częstości występowania choroby, czy również z częstszego zgłaszania się kobiet do lekarza z tego typu objawami.
Czy tężyczka może być spowodowana chorobą tarczycy?
Pośrednio tak. Niektóre choroby tarczycy i przytarczyc mogą wpływać na gospodarkę wapniową i sprzyjać występowaniu objawów tężyczki.
