Coraz więcej osób słyszy diagnozę ADHD. Czy to efekt mody, autodiagnozy z mediów społecznościowych, czy rzeczywistej poprawy rozpoznawalności zaburzenia? W artykule analizujemy, czy ADHD jest dziś nadrozpoznawane, czym różni się od zwykłych trudności z koncentracją i dlaczego rzetelna diagnostyka ma kluczowe znaczenie.
W ostatnich latach obserwujemy wyraźny wzrost liczby diagnoz ADHD zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Zaburzenie, które jeszcze kilkanaście lat temu było kojarzone głównie z nadpobudliwymi chłopcami w wieku szkolnym, dziś rozpoznawane jest u kobiet, osób dorosłych, a nawet seniorów. W przestrzeni publicznej pojawiają się pytania, czy mamy do czynienia z lepszą diagnostyką i większą świadomością społeczną, czy też z nadrozpoznawalnością i zbyt szerokim stosowaniem tej diagnozy. Odpowiedź nie jest jednoznaczna i wymaga analizy zarówno medycznej, jak i społecznej.
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest zaburzeniem neurorozwojowym. Jego objawy obejmują trudności z koncentracją, impulsywność oraz nadruchliwość lub wewnętrzne poczucie niepokoju. Zaburzenie ma podłoże biologiczne, związane z funkcjonowaniem układów dopaminergicznych i noradrenergicznych w mózgu oraz z odmienną regulacją funkcji wykonawczych. Badania neuroobrazowe wskazują na różnice w aktywności oraz strukturze niektórych obszarów mózgu u osób z ADHD, w tym w obrębie kory przedczołowej odpowiedzialnej za planowanie, hamowanie impulsów i kontrolę zachowania.
Z epidemiologicznego punktu widzenia ADHD nie jest nowym zjawiskiem. Szacuje się, że występuje u około pięciu do siedmiu procent dzieci oraz u około dwóch do czterech procent dorosłych. Różnice w częstości rozpoznań pomiędzy krajami wynikają głównie z odmiennych kryteriów diagnostycznych, dostępności specjalistów oraz świadomości społecznej. Wzrost liczby diagnoz w ostatnich latach nie musi więc automatycznie oznaczać nadrozpoznawalności, lecz może być efektem większej wiedzy, lepszych narzędzi diagnostycznych oraz zmniejszenia stygmatyzacji.
Jednocześnie nie można ignorować zjawiska medykalizacji codziennych trudności. Współczesne środowisko wymaga wysokiej koncentracji, wielozadaniowości i stałej dostępności. Trudności z organizacją czasu, odkładanie zadań na później czy problemy z utrzymaniem uwagi mogą wynikać z przeciążenia, stresu, zaburzeń snu, depresji lub zaburzeń lękowych. Objawy te mogą przypominać ADHD, lecz nie zawsze nim są. Diagnoza wymaga spełnienia ściśle określonych kryteriów, obecności objawów od dzieciństwa oraz ich utrzymywania się w różnych obszarach funkcjonowania.
Szczególną uwagę zwraca rosnąca liczba diagnoz u dorosłych. Wiele osób dopiero w wieku trzydziestu czy czterdziestu lat zaczyna łączyć swoje trudności z koncentracją, impulsywnością czy chaotycznością z możliwym ADHD. Część z nich rzeczywiście spełnia kryteria zaburzenia, które wcześniej nie zostało rozpoznane. W przeszłości ADHD u dziewczynek i osób mniej nadruchliwych często pozostawało niezauważone, ponieważ ich objawy były mniej widoczne. Jednak w niektórych przypadkach dochodzi do uproszczonej autodiagnozy opartej na informacjach z mediów społecznościowych, co może prowadzić do nadinterpretacji zwykłych cech temperamentu.
Istotnym elementem dyskusji o nadrozpoznawalności jest kwestia farmakoterapii. Leki stosowane w ADHD, w tym preparaty stymulujące oraz niestymulujące, są skuteczne w redukcji objawów u osób spełniających kryteria diagnostyczne. Jednak stosowanie ich u osób bez rzeczywistego zaburzenia może prowadzić do działań niepożądanych oraz wzmacniać przekonanie, że każda trudność z koncentracją wymaga farmakologicznej interwencji. Dlatego kluczowa jest rzetelna, wieloetapowa diagnostyka obejmująca szczegółowy wywiad kliniczny, analizę funkcjonowania w dzieciństwie oraz ocenę współwystępujących zaburzeń psychicznych.
Nie można również pominąć aspektu społecznego. Współczesne tempo życia, ciągła stymulacja bodźcami cyfrowymi oraz model edukacyjny oparty na długotrwałej koncentracji sprzyjają ujawnianiu się trudności z uwagą. Część badaczy wskazuje, że środowisko może nasilać objawy u osób predysponowanych biologicznie. Nie oznacza to, że ADHD jest wytworem kultury, lecz że jego ekspresja może być modulowana przez warunki życia.
Czy zatem ADHD jest nadrozpoznawane? W niektórych przypadkach, przy powierzchownej diagnostyce i presji na szybkie postawienie rozpoznania, może dochodzić do zbyt pochopnego etykietowania trudności jako ADHD. Jednak przez wiele lat zaburzenie to było niedodiagnozowane, szczególnie u dziewcząt i dorosłych. Obecny wzrost liczby rozpoznań można interpretować zarówno jako efekt większej świadomości, jak i jako wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej, który musi zapewnić wysoką jakość diagnostyki.
Kluczowe pozostaje rozróżnienie między cechą temperamentu a zaburzeniem neurorozwojowym. ADHD to nie synonim roztargnienia czy kreatywności, lecz stan, który w sposób istotny wpływa na funkcjonowanie edukacyjne, zawodowe i społeczne. Rzetelna diagnoza powinna być procesem, a nie jednorazową konsultacją. Tylko takie podejście pozwala uniknąć zarówno nadrozpoznawalności, jak i pominięcia osób rzeczywiście potrzebujących wsparcia.
Warto pamiętać, że rozpoznanie ADHD nie jest etykietą, lecz narzędziem umożliwiającym dobranie odpowiedniego leczenia i wsparcia. Dobrze przeprowadzona diagnostyka może przynieść pacjentowi ulgę, zrozumienie własnych trudności oraz realną poprawę jakości życia. Na stronie dostępny jest również darmowy test przesiewowy na ADHD dla dorosłych, który może pomóc wstępnie ocenić, czy zgłaszane trudności wymagają dalszej konsultacji specjalistycznej.
